Przez lata wspólnie remontowali dom. Nowy dach, kuchnia, łazienki, ogrzewanie – na wszystko szły oszczędności i pieniądze od rodziców. Dopiero podczas rozwodu okazuje się, że nieruchomość formalnie należy wyłącznie do jednego z małżonków. Czy druga osoba może odzyskać choć część zainwestowanych środków? Tak, ale znaczenie ma nie tylko wysokość wydatków. Kluczowe jest również to, skąd pochodziły pieniądze i do kogo należały.
Remontowali wspólny dom, który wcale nie był wspólny
To sytuacja, z którą można spotkać się w wielu małżeństwach. Mąż odziedziczył dom po rodzicach albo otrzymał działkę w darowiźnie jeszcze przed ślubem. Po zawarciu małżeństwa oboje zdecydowali się na generalny remont, rozbudowę lub budowę domu na tej działce. Koszty pokrywali z bieżących dochodów, oszczędności, a niekiedy także z darowizn otrzymanych od rodziny.
Dopóki małżeństwo trwa, kwestia własności nieruchomości często schodzi na dalszy plan. Problem pojawia się przy rozstaniu.Warto wiedzieć, że sam fakt finansowania remontu czy budowy nie oznacza automatycznie nabycia udziału we własności nieruchomości. Jeżeli dom stanowi majątek osobisty jednego z małżonków, co do zasady pozostaje jego własnością również po rozwodzie.Nie oznacza to jednak, że pieniądze zainwestowane przez drugą stronę muszą przepaść.
Czy można odzyskać pieniądze wydane na nieruchomość małżonka?
Odpowiedź zależy przede wszystkim od tego, z jakiego majątku pochodziły środki przeznaczone na inwestycję.Jeżeli remont domu należącego wyłącznie do męża został sfinansowany z wynagrodzeń uzyskiwanych przez małżonków podczas trwania wspólności majątkowej, zasadniczo mamy do czynienia z nakładami z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z nich.
Takie rozliczenia reguluje art. 45 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Co do zasady dokonuje się ich przy podziale majątku wspólnego, choć ustawa przewiduje również możliwość wcześniejszego rozliczenia w określonych okolicznościach.Inaczej wygląda sytuacja, gdy żona przeznaczyła na remont pieniądze otrzymane wyłącznie dla niej w darowiźnie od rodziców albo środki pochodzące ze spadku. Takie składniki, co do zasady, należą do jej majątku osobistego.Wówczas mamy do czynienia z nakładami z majątku osobistego jednego małżonka na majątek osobisty drugiego. Roszczenie o ich zwrot wymaga odrębnej oceny prawnej, a podstawą dochodzenia należności mogą być przepisy Kodeksu cywilnego, w tym dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia.To ważne rozróżnienie. Nie każdy wydatek na nieruchomość współmałżonka można rozliczyć w identyczny sposób.
Rodzice dali pieniądze na remont. Czy to wystarczy, żeby żądać zwrotu?
Wyobraźmy sobie, że rodzice przekazali córce 150 tys. zł na remont domu należącego do jej męża. Pieniądze zostały wydane na wymianę dachu, instalację ogrzewania i wykończenie wnętrz. Po kilku latach małżeństwo się rozpada, a właściciel nieruchomości twierdzi, że żonie nie należy się żaden zwrot. W takiej sprawie znaczenie będzie miało przede wszystkim ustalenie, komu rodzice przekazali darowiznę. Czy pieniądze otrzymała wyłącznie córka, czy oboje małżonkowie? Czy środki trafiły na jej rachunek bankowy? Czy istnieją dokumenty potwierdzające ich przeznaczenie?
Samo stwierdzenie, że „rodzice pomagali nam przy remoncie”, może okazać się niewystarczające. W mojej praktyce zwracam szczególną uwagę na udokumentowanie źródła finansowania inwestycji. To właśnie od ustalenia, czy pieniądze należały do majątku wspólnego, czy osobistego, często zależy dalsza strategia postępowania.
Faktury, przelewy i świadkowie. Jak udowodnić poniesione nakłady?
Jednym z największych problemów w tego rodzaju sprawach jest brak dokumentacji. Małżonkowie przez lata nie gromadzą rachunków, płacą wykonawcom gotówką, a zakupy materiałów budowlanych finansują z różnych kont.Podczas sporu okazuje się, że trudno ustalić nie tylko wysokość wydatków, ale również to, kto faktycznie je poniósł.Istotne mogą być potwierdzenia przelewów, faktury, umowy z wykonawcami, historia rachunków bankowych, korespondencja dotycząca remontu oraz zeznania świadków.
W niektórych przypadkach konieczne jest również przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego. Trzeba bowiem pamiętać, że kwota wydana na remont nie zawsze będzie równa kwocie możliwej do odzyskania. Sposób ustalenia wartości roszczenia zależy od jego podstawy prawnej, charakteru nakładów i okoliczności sprawy. Znaczenie może mieć między innymi to, w jakim stopniu inwestycja zwiększyła wartość nieruchomości.
Czy zwrotu nakładów można żądać jeszcze przed rozwodem?
Tak, choć możliwość i sposób dochodzenia roszczenia zależą od rodzaju nakładów oraz ustroju majątkowego małżonków. Strony mogą próbować uregulować wzajemne rozliczenia w drodze porozumienia, także przy udziale mediatora. W niektórych przypadkach rozwiązaniem może być uzgodnienie spłaty albo odpowiednie ukształtowanie praw do nieruchomości. Jeżeli chodzi o nakłady z majątku wspólnego na majątek osobisty jednego z małżonków, zasadą jest ich rozliczenie przy podziale majątku wspólnego. Wcześniejsze rozliczenie jest możliwe tylko w sytuacjach przewidzianych prawem.
Z kolei roszczenia wynikające z przesunięć majątkowych pomiędzy majątkami osobistymi małżonków mogą wymagać osobnego postępowania. Nie należy również zakładać, że wszystkie kwestie majątkowe zostaną rozstrzygnięte podczas rozwodu. Sąd rozwodowy może dokonać podziału majątku wspólnego tylko wtedy, gdy nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu.
Kiedy można stracić szansę na odzyskanie pieniędzy?
W sprawach o zwrot nakładów szczególnie niebezpieczne jest odkładanie rozliczeń na później. Z czasem coraz trudniej odtworzyć przepływy finansowe, odnaleźć dokumenty czy ustalić zakres wykonanych prac.Nie bez znaczenia pozostaje również przedawnienie. Termin dochodzenia roszczeń zależy od ich podstawy prawnej i konkretnych okoliczności. W przypadku roszczeń między małżonkami istotne znaczenie mają także przepisy dotyczące biegu przedawnienia w czasie trwania małżeństwa.
Dlatego przed podjęciem działań warto ustalić nie tylko wartość nakładów, ale również właściwą podstawę roszczenia, sposób jego dochodzenia i ewentualne ograniczenia czasowe.
Zainwestowałeś w nieruchomość małżonka? Skonsultuj swoją sytuację z adwokatem
Rozliczenie nakładów na nieruchomość należącą do współmałżonka bywa znacznie bardziej skomplikowane niż sam podział majątku po rozwodzie. Każda sprawa wymaga ustalenia źródła finansowania inwestycji, statusu prawnego nieruchomości, charakteru poniesionych wydatków oraz dostępnych dowodów.
Jeżeli finansowałaś remont domu męża, inwestowałeś własne pieniądze w nieruchomość żony albo obawiasz się, że po rozwodzie utracisz środki przeznaczone na wspólną przyszłość, zapraszam do kontaktu z moją kancelarią adwokacką. Pomogę przeanalizować sytuację, ustalić możliwe roszczenia i przygotować odpowiednią strategię dochodzenia należności. Sam fakt, że nieruchomość nie należy do Ciebie, nie oznacza jeszcze, że nie masz prawa domagać się rozliczenia poniesionych nakładów.
Adwokat Daria Adamus
