Po sporze o status tzw. neosędziów pojawia się nowy problem. Tym razem dotyczący sędziów, którzy ukończyli 65. rok życia. Część z nich uznała, że nie musi zwracać się do obecnej Krajowej Rady Sądownictwa o zgodę na dalsze orzekanie. W efekcie powstaje prawna pułapka: wyroki wydane przez takich sędziów mogą w przyszłości zostać uchylone.
Zgodnie z obowiązującym prawem sędzia, który ukończył 65 lat, powinien przejść w stan spoczynku. Może jednak dalej orzekać, jeśli przedstawi stosowne zaświadczenie lekarskie i uzyska zgodę Krajowej Rady Sądownictwa. Problem w tym, że część sędziów uważa obecną KRS za organ wadliwie powołany i niezgodny z konstytucją. Zamiast składać wnioski do rady, wysyłają swoje oświadczenia bezpośrednio do ministra sprawiedliwości.
Resort twierdzi, że sędziowie w takiej sytuacji pozostają na stanowisku do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez „prawidłowo ukształtowaną KRS”. Tymczasem, jak wskazuje prof. Maciej Gutowski, mamy do czynienia z „kwadraturą koła”, czyli nierozwiązywalnym sporem pomiędzy wadliwą ustawą a wadliwym organem.
Kolejna odsłona sporu o sądy
Wiceminister sprawiedliwości Dariusz Mazur przyznał, że problem może dotyczyć nawet 68 sędziów. To nie tylko kwestia formalna, ale realne ryzyko dla obywateli, którzy mogą zobaczyć swoje sprawy cofnięte, jeśli wyrok wyda sędzia bez „prawidłowej” zgody.
"Mamy ustawę, która przewiduje odpowiedni tryb pozwalający sędziom orzekać po osiągnięciu wieku przejścia w stan spoczynku. (…) Kwestionowanie tego porządku prowadzi do anarchizacji systemu prawnego" - ostrzega dr hab. Ryszard Piotrowski z Uniwersytetu Warszawskiego.
Jego zdaniem sytuacja coraz bardziej przypomina problem z tzw. neosędziami, których orzeczenia również bywają podważane.
Z kolei Bartłomiej Przymusiński, prezes Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”, przekonuje, że obecna KRS nie może decydować o losach sędziów, bo nie spełnia wymogów konstytucyjnych.
"Wystarczające jest złożenie ministrowi sprawiedliwości oświadczenia wraz z zaświadczeniem lekarskim. To powinno działać z automatu" - podkreśla.
W tle pojawiają się również zarzuty politycznych nacisków. Jak ujawniają prawnicy, zdarzały się przypadki, że KRS odmawiała zgody sędziom tylko dlatego, że podpisali krytyczne listy w sprawie niezależności sądów.
Lustracja i widmo uchylania wyroków
Sama KRS w ostatnich tygodniach zaostrzyła stanowisko. Jej prezydium podjęło uchwałę o lustracji referatów pięciu sędziów, którzy orzekają po 65. roku życia bez zgody rady. W komunikacie podkreślono, że takie orzekanie jest bezprawne i może prowadzić do uchylenia wyroków.
Prof. Piotrowski nie ma wątpliwości, że ta kolejna odsłona sporu o sedziów, będzie wykorzystywana przez adwokatów.
"To tylko kwestia czasu, kiedy zaczną być uchylane wyroki wydawane przez sądy z udziałem takich sędziów. Kreujemy kolejne źródło niepewności prawnej i zmniejszamy zdolność sądów do pracy" - uważa prof. Piotrowski.
Winę eksperci przypisują przede wszystkim politykom, którzy od lat nie potrafią porozumieć się w sprawie naprawy KRS. To oni, poprzez brak rozwiązań, doprowadzają do sytuacji, w której zarówno sędziowie, jak i obywatele znajdują się w prawnej pułapce.
Przymusiński dodaje jednak, że teoretyczne ryzyko uchylania wyroków istnieje zawsze, ale sądy powinny stosować prokonstytucyjną wykładnię prawa. Inna sprawa, że on sam nie jest bez winy w zaognianiu się konfliktu wokół KRS oraz kwestionowaniu statusu sędziów.
Robert Bagiński
