1 października rusza w Polsce system kaucyjny, a sklepy mają coraz mniej czasu, by się przygotować. Nowe przepisy obejmą nie tylko wielkie sieci handlowe, ale też małe sklepy, punkty gastronomiczne, stoiska na festiwalach czy w miejscowościach turystycznych. Brak umów z operatorami, źle prowadzone rozliczenia lub brak gotówki na start mogą kosztować przedsiębiorców wysokie kary.
Skuteczny Adwokat sprawdza, co mówi prawo, jakie obowiązki spoczywają na sklepach i gdzie wciąż czają się niewyjaśnione problemy.
Kogo obejmie system kaucyjny
Zgodnie z nowelizacją ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz.U. z 2025 r. poz. 870), wprowadzającą postanowienia tzw. dyrektywy SUP, od 1 października kaucja obejmie: butelki plastikowe jednorazowe do 3 litrów, szklane butelki wielokrotnego użytku do 1,5 litra oraz puszki metalowe do 1 litra.
Choć część wprowadzających napoje ma możliwość późniejszego dołączenia do systemu, sklepy sprzedające choć jeden produkt objęty kaucją muszą być gotowe od pierwszego dnia obowiązywania przepisów.
Małe sklepy (do 200 m²) muszą pobierać kaucję od klientów i przyjmować szklane butelki zwrotne, jeśli mają je w ofercie. Mogą, ale nie muszą, odbierać plastikowe butelki i puszki. Wyjątek? Sklepy większe niż 200 m² - te muszą podpisać umowy z wszystkimi operatorami systemu i przyjmować wszystkie typy opakowań.
"Mniejszym jednostkom wystarczy umowa z jednym operatorem, a ten już będzie musiał rozliczać się z pozostałymi" – wyjaśnia w portalu prawo.pl Piotr Mazurek, ekspert Konfederacji Lewiatan ds. gospodarki obiegu zamkniętego.
Operatorzy mają obowiązek odbioru opakowań i rozliczeń finansowych. Sklep nie może zatrzymać pobranej kaucji, musi ją zwrócić klientowi, a następnie odzyskać od operatora.
Gotówka i sprzęt na start
Zanim sklep zacznie odbierać opakowania, powinien zabezpieczyć środki na wypłatę kaucji klientom. Pieniądze wrócą po rozliczeniu z operatorem, ale na początku konieczne będzie finansowanie z własnej kieszeni.
Do obsługi systemu potrzebne będą: aplikacja do ewidencji pobranych i zwróconych kaucji, urządzenia rejestrujące (skaner, tablet, smartfon), miejsce magazynowe na niezgniecione opakowania oraz recyklomat lub kosze/worki z plombami zabezpieczającymi.
"Jeżeli ktoś nie zaewidencjonuje kaucji, to nie może liczyć na zwrot pieniędzy"- podkreśla Piotr Mazurek.
Korzystanie z systemów rozliczeniowych operatorów ma być dla sklepów bezpłatne.
"Każdy operator posiada swój własny system… Kwestie te reguluje umowa z operatorem" - wyjaśnia Renata Juszkiewicz, prezes Polskiej Organizacji Handlu i Dystrybucji.
Przedsiębiorcy mogą liczyć na tzw. handling fee, czyli opłatę za prowadzenie zbiórki. Jej wysokość nie jest ustawowo określona i zależy od negocjacji – już teraz pojawiają się spory między właścicielami sklepów a operatorami.
Problemy, których ustawa nie rozwiązuje
Eksperci ostrzegają przed wyzwaniami, jakie pojawią się m.in. podczas imprez masowych, w centrach handlowych czy przy rozdawaniu napojów za darmo.
"Trudno uznać, że np. w sytuacji kryzysowej, gdy przekazujemy wodę nieodpłatnie, korzystający z niej płaci kaucję" - wskazuje Piotr Mazurek.
Na stadionach i festiwalach testowane są mobilne recyklomaty, ale wciąż nie ma jednolitych zasad ich stosowania. W galeriach handlowych przydałyby się wspólne punkty odbioru opakowań, lecz ustawa wprost tego nie przewiduje, choć resort środowiska przyznaje, że nie zabrania takich rozwiązań.
Co powinni zrobić przedsiębiorcy
Zmiana przepisów to również konieczność wykonania określonych czynności przez przedsiębiorców. Przedsiębiorcy powinni przede wszystkim podpisać umowy z odpowiednimi operatorami tj. ze sklepami. Poza tym, niezbędne jest przygotowanie odpowiedniej infrastruktury do zbiórki i ewidencji opakowań. Nie mniej ważne jest zapewnienie środków finansowych na wypłaty kaucji w początkowym okresie.
Potem, wystarczy już przeszkolić personel w zakresie obsługi systemu i obowiązujących przepisów, a także śledzić zmiany i interpretacje prawa, szczególnie w obszarach problematycznych.
Wdrożenie systemu kaucyjnego to dla sklepów duże wyzwanie organizacyjne i finansowe. Dobrze przeprowadzone przygotowania mogą jednak uchronić przed karami i utratą klientów.
Robert Bagiński
