Planowane przez Unię Europejską obowiązkowe badania zdrowia dla starszych kierowców oraz automatyczna utrata prawa jazdy wzbudziły falę kontrowersji w tej grupie wiekowej. Ostateczne przepisy przeszły jednak w zmienionej formie, łagodząc pierwotne założenia tej rewolucji w przepisach drogowych.
Planowane zmiany w unijnych przepisach to element strategii „wizja zero”, programu, którego celem jest całkowite wyeliminowanie śmiertelnych wypadków drogowych do 2050 roku. Dziś na drogach Unii ginie rocznie ponad 20 tys. osób, a do 2030 r. liczba ta ma zostać zmniejszona o połowę. Nowe regulacje obejmą wszystkich kierowców, ale największe emocje wzbudzają te dotyczące osób w wieku 70+.
Bez przymusowych badań co pięć lat po 70-tce
Pierwotny projekt Komisji Europejskiej przewidywał, że kierowcy po ukończeniu 70 lat będą zobowiązani do przechodzenia badań lekarskich co pięć lat. Brak aktualnego orzeczenia miał oznaczać automatyczną utratę prawa jazdy, a negatywna opinia lekarza: natychmiastowe cofnięcie uprawnień. Parlament Europejski odrzucił jednak ten pomysł, wskazując na ryzyko dyskryminacji seniorów i ograniczenia ich mobilności.
Nowe przepisy przewidują, że w każdym kraju UE wydanie prawa jazdy będzie poprzedzone badaniem lekarskim lub tzw. badaniem przesiewowym opartym na samoocenie. Kierowca wypełni formularz, w którym sam oceni swoją zdolność do prowadzenia pojazdu. O tym, czy samoocena wystarczy, czy konieczne będzie badanie lekarskie (obejmujące np. kontrolę wzroku i układu krążenia), zdecydują władze krajowe.
Starzejąca się Europa i Polska
Europa szybko się starzeje – do 2050 r. połowa mieszkańców UE będzie miała co najmniej 50 lat, a liczba osób po 80. roku życia wzrośnie z 90 mln do ponad 400 mln. W Polsce proces ten przebiega jeszcze szybciej – już w 2030 r. liczba osób w wieku emerytalnym znacząco wzrośnie.
"Nie ma jednego, granicznego wieku, w którym należy przestać prowadzić, ale wraz z wiekiem u większości ludzi spada sprawność psychofizyczna(...). Osoby po 75. roku życia mają nawet dwukrotnie dłuższy czas reakcji niż kierowcy młodsi" - wskazuje dr Ewa Odachowska-Rogalska z Instytutu Transportu Samochodowego.
Ekspertka zaznacza, że starsi kierowcy częściej mają trudności z oceną pierwszeństwa przejazdu – potrzebują na to nawet o 50% więcej czasu. Zawężone pole widzenia, słabsza percepcja kontrastu i gorsza ocena odległości zwiększają ryzyko błędów.
Raport Komendy Głównej Policji za 2024 r. pokazuje, że kierowcy w wieku 60+ spowodowali 3 866 wypadków, w których zginęło 339 osób, a 4 327 zostało rannych. Wśród rowerzystów seniorzy odpowiadają za największą liczbę wypadków spośród wszystkich grup wiekowych.
Jak jest w Polsce?
Obecnie w Polsce kierowcy niezawodowi przechodzą badania lekarskie jedynie przy wyrabianiu prawa jazdy lub w przypadku poważnych wykroczeń (np. jazda po alkoholu, przekroczenie punktów karnych, spowodowanie wypadku).
"Badania psychologiczne mogą skłonić do refleksji i pomóc dostosować styl jazdy, np. ograniczyć prędkość czy unikać jazdy w godzinach szczytu. Szczególną uwagę warto poświęcić osobom z chorobami mogącymi wpływać na zdolność prowadzenia, jak demencja" - podkreśla dr Odachowska-Rogalska.
Państwa członkowskie UE będą mogły samodzielnie decydować, czy wprowadzą obowiązkowe badania lekarskie, czy poprzestaną na samoocenie. Pewne jest, że wraz ze starzeniem się społeczeństw, temat zdolności seniorów do prowadzenia pojazdów będzie coraz częściej pojawiał się w debacie publicznej, a poprawa bezpieczeństwa na drogach pozostanie priorytetem polityki transportowej.
Robert Bagiński
Fot. iStock
