Choć wiele osób chciałoby mieć możliwość wzięcia wolnego jedynie na kilka godzin, kodeks pracy przewiduje taką formę tylko w ściśle określonych sytuacjach. W większości przypadków urlop wypoczynkowy udzielany jest na całe dni, a wyjątki dotyczą głównie końcówek niewykorzystanego urlopu, zwolnień z powodu siły wyższej, opieki nad dzieckiem czy odbioru czasu wolnego za nadgodziny.
Staramy się w Skutecznym Adwokacie poruszać takie zagadnienia, ponieważ znajomość tych zasad pozwala uniknąć sporów z pracodawcą i świadomie planować czas wolny.
Czy można wziąć urlop wypoczynkowy na godziny?
Zasadniczo urlopu wypoczynkowego udziela się na całe dni pracy, zgodnie z grafikiem pracownika. Jeden dzień urlopu odpowiada ośmiu godzinom pracy, a w przypadku osób z krótszą normą, odpowiednio mniej. Wyjątek przewiduje art. 154² § 4 kodeksu pracy: jeśli pozostała Ci do wykorzystania część urlopu jest krótsza niż Twój pełny dzień pracy, możesz wziąć wolne tylko na te pozostałe godziny.
Przykład? Jeśli grafik pracownika przewiduje 12 godzin pracy, a zostało mu już tylko 4 godziny urlopu, może wziąć je w całości na początek lub koniec dnia pracy. I inna sytuacja: wzięcie kilku godzin wolnego „na życzenie” w tym przypadku nie jest możliwa.
Jeśli pracownik wykonywał swoje obowiązki w godzinach nadliczbowych, może poprosić o wolne w tym samym wymiarze czasu. Wtedy, na wniosek pracownika, pracodawca odda mu dokładnie tyle godzin, ile przepracował ponad normę. Jeśli jednak to on zdecyduje o udzieleniu wolnego, pracownikowi przysługuje o połowę więcej czasu, ale bez dodatku za nadgodziny. Takie wolne można wykorzystać na skrócenie dnia pracy albo wziąć cały dzień wolny.
Zwolnienie od pracy z powodu siły wyższej
Od 2023 roku kodeks pracy przewiduje specjalne zwolnienie w wymiarze 2 dni lub 16 godzin rocznie na pilne sprawy rodzinne spowodowane chorobą lub wypadkiem. Można je brać także po godzinie: decyzję o sposobie wykorzystania podejmuje pracownik w pierwszym wniosku w danym roku. Za ten czas przysługuje połowa wynagrodzenia.
Uwaga, przy niepełnym etacie lub krótszej normie czasu pracy np. w przypadku osób niepełnosprawnych czy części pracowników ochrony zdrowia, limit godzin jest proporcjonalnie mniejszy.
Dni wolne na opiekę nad dzieckiem
Rodzice dzieci do 14. roku życia mają prawo do 2 dni lub 16 godzin wolnego w roku, z pełnym wynagrodzeniem. Podobnie jak w przypadku siły wyższej, o tym, czy wolne będzie liczone w dniach czy godzinach, pracownik decyduje w pierwszym wniosku. Przy pracy na część etatu wymiar godzin jest ustalany proporcjonalnie.
Jeśli pracownik musi wyjść w godzinach pracy, może poprosić o tzw. wyjście prywatne. Pracodawca nie ma obowiązku się zgodzić, ale jeśli to zrobi, czas ten można odpracować bez naliczania nadgodzin. Można też ustalić, że czas zostanie odpracowany - wtedy po prostu dostanie niższe wynagrodzenie za ten dzień.
Urlop bezpłatny na godziny: czy to możliwe?
Kodeks pracy nie reguluje wprost urlopu bezpłatnego w wymiarze godzinowym. Część ekspertów uważa, że jest to dopuszczalne, inni są odmiennego zdania. Najbezpieczniej potraktować to jako wyjście prywatne bez odpracowania: efekt finansowy będzie taki sam, a nie narazisz się na spór prawny.
Wzięcie urlopu na godziny nie jest dowolne i zależy od rodzaju wolnego. Pełną swobodę daje jedynie wyjście prywatne - o ile pracodawca się zgodzi, wolne za nadgodziny oraz zwolnienia z powodu siły wyższej czy na opiekę nad dzieckiem. W przypadku urlopu wypoczynkowego przepisy przewidują jedynie wąski wyjątek. Warto więc planować wolne z wyprzedzeniem i znać swoje prawa, ponieważ to pozwoli uniknąć rozczarowania w sytuacjach, gdy potrzebujesz kilku godzin dla siebie.
Robert Bagiński
