Małżeńska wspólność majątkowa to nie tylko romantyczne „co moje, to twoje”. To skomplikowana sieć przepisów prawa rodzinnego, cywilnego i podatkowego, która potrafi zaskoczyć, zarówno pozytywnie, jak i negatywnie. Darowizny, sprzedaż nieruchomości, podział majątku po rozwodzie, a nawet korzystanie z konta wspólnego mogą mieć skutki podatkowe, o których wielu małżonków nie ma pojęcia.
Temat jest obszerny i zdecydowanie nie na jeden krótki artykuł, a nawet nie na obszerny. Na portalu SkutecznyAdwokat.pl poruszamy poszczególne zagadnienia codziennie, więc w tym artykule ograniczymy się tylko do zasygnalizowania poszczególnych obszarów punktowo.
Co jest wspólne, a co prywatne w małżeństwie?
Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje tzw. wspólność ustawowa, która obejmuje wszystko, co zostało nabyte w trakcie trwania małżeństwa przez oboje małżonków lub jednego z nich. To m.in.: wynagrodzenie za pracę, dochody z działalności gospodarczej, dochody z majątku wspólnego i osobistego, ale też środki zgromadzone na rachunkach emerytalnych.
Majątek osobisty obejmuje z kolei to, co zostało nabyte przed ślubem, otrzymane w spadku lub darowiźnie (chyba że darczyńca postanowi inaczej), nagrody za osobiste osiągnięcia, prawa autorskie czy rzeczy służące wyłącznie do osobistego użytku.
Ustrój wspólności może się zmienić m.in. poprzez zawarcie intercyzy, separację, rozwód lub śmierć małżonka.
Darowizny między małżonkami
Małżonkowie nie mogą przekazać sobie w darowiźnie składników majątku wspólnego, ale mogą to zrobić z majątku osobistego. Takie darowizny co do zasady są wolne od podatku od spadków i darowizn, pod warunkiem spełnienia formalności: zgłoszenia darowizny do urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy, a także udokumentowania przelewu lub przekazu pocztowego w przypadku darowizny pieniężnej.
Przykład z praktyki: Dyrektor KIS potwierdził w interpretacji z 19 marca 2025 r., że przelew na wspólne konto małżonków spełnia warunek dokumentacyjny i darowizna może być zwolniona z podatku.
Jednym z największych mitów jest przekonanie, że wniesienie nieruchomości do majątku wspólnego „zeruje” licznik pięcioletniego okresu zwalniającego z PIT. W rzeczywistości liczy się data pierwotnego nabycia przez małżonka, który nieruchomość wniósł.
Ta zasada działa w obie strony, także przy przeniesieniu nieruchomości z majątku wspólnego do osobistego.
Rozwód, intercyza i podział majątku
Po ustaniu wspólności ustawowej majątek wspólny staje się współwłasnością ułamkową, najczęściej po 50% na każdego. Sam podział majątku, spłaty czy wyrównania dorobków nie są opodatkowane PIT, nie podlegają podatkowi od spadków i darowizn, a także nie wymagają zgłaszania do urzędu skarbowego.
Co więcej, od 2022 r. wolne od podatku są także odsetki od spłat, jeśli dotyczą należności zwolnionych z PIT.
Gdy małżonków łączy wspólność majątkowa, przekazywane pieniądze czy świadczenia w naturze np. opłacanie rachunków, zakup ubrań, są neutralne podatkowo. Problem zaczyna się po podpisaniu intercyzy, wtedy świadczenia pieniężne mogą zostać uznane za przychód i obciążone podatkiem według skali 12% lub 32%.
Ministerstwo Finansów zapowiedziało jednak, że zamierza ujednolicić zasady: wszystkie świadczenia na zaspokojenie potrzeb rodziny mają być wolne od PIT, niezależnie od ustroju majątkowego.
VAT, akcyza i inne podatki...
W podatku VAT podatnikiem jest ten z małżonków, który wykonuje czynność opodatkowaną, nawet jeśli dotyczy majątku wspólnego. Wyrok TSUE z kwietnia 2025 r. otworzył furtkę do traktowania małżonków jako jednego podatnika VAT, gdy działają wspólnie i razem ponoszą ryzyko gospodarcze.
W akcyzie natomiast użytkowanie auta kupionego za środki ze wspólnego majątku przez drugiego małżonka nie pozbawia prawa do zwolnienia - potwierdził to Dyrektor KIS.
Jak uniknąć podatkowych pułapek w małżeństwie? Warto dokumentować darowizny pieniężne tj. przelewy lub przekazy pocztowe, ponieważ to może być podstawa do zwolnienia. Nie mniej istotne jest planowanie sprzedaży nieruchomości tj. należy sprawdzić, od kiedy liczony jest pięcioletni okres. W przypadku podziału majątku po rozwodzie należy pamiętaj, że spłaty i wyrównania są bez PIT.
Reasumując, prawo podatkowe potrafi być przyjazne małżonkom, ale tylko tym, którzy znają jego mechanizmy i potrafią z nich korzystać. Wspólność majątkowa daje możliwości optymalizacji podatkowej, od darowizn po sprzedaż nieruchomości, ale wymaga świadomego podejścia. Warto na bieżąco śledzić interpretacje podatkowe i zmiany w przepisach, bo często decydują one o tym, czy w portfelu zostanie kilka tysięcy złotych więcej.
Opr. Robert Bagiński
Fot. iStock
