Już 27 stycznia 2026 roku wchodzi w życie nowelizacja przepisów, która radykalnie wzmacnia pozycję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w relacji z ubezpieczonymi oraz lekarzami. Najważniejszą zmianą jest definitywne uszczelnienie systemu kontroli zaświadczeń lekarskich wystawianych z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny. Koniec z lukami prawnymi i sporami interpretacyjnymi: od teraz „opieka” podlega identycznym rygorom kontrolnym co własna niezdolność do pracy.
Dla pracowników oznacza to konieczność wykazania realnego sprawowania opieki, a dla lekarzy - widmo postępowań dyscyplinarnych przed samorządem zawodowym.
Koniec „bezpiecznych” zwolnień na opiekę
Dotychczas kontrola zwolnień wystawianych na członka rodziny budziła liczne kontrowersje prawne i była rzadziej egzekwowana ze względu na brak precyzyjnych delegacji ustawowych. Zmiana przepisów, która zacznie obowiązywać od 27 stycznia 2026 roku, usuwa te bariery.
Nowe regulacje jednoznacznie zrównują status zaświadczeń o konieczności sprawowania opieki z klasycznym L4 na własną chorobę. ZUS zyskuje zatem pełne prawo do weryfikacji, czy ubezpieczony faktycznie wypełnia swoje obowiązki opiekuńcze, czy też traktuje zwolnienie jako dodatkowy urlop.
Ustawodawca wyposażył ZUS w potężny oręż dowodowy. Organ rentowy zyskał prawo do żądania pełnej dokumentacji medycznej dotyczącej zarówno ubezpieczonego, jak i - co jest nowością w prawie - osoby, nad którą sprawowana jest opieka. Poza tym, ZUS zyskał prawo do bezpośredniego przesłuchiwania ubezpieczonych. ZUS może wezwać pracownika do złożenia wyjaśnień i przekazania informacji istotnych dla zasadności wydania L4.
„ZUS otrzymał skuteczniejsze narzędzia do gromadzenia dowodów, co powinno przyspieszyć postępowania i ograniczyć dotychczasowe spory interpretacyjne”
– wynika z analizy praktycznych skutków nowelizacji.
Lekarze pod specjalnym nadzorem samorządu zawodowego
Zmiany uderzają rykoszetem w środowisko lekarskie. Nowelizacja porządkuje mechanizmy wyciągania konsekwencji wobec medyków wystawiających zwolnienia w sposób nierzetelny lub niezgodny z przepisami. ZUS będzie mógł teraz przekazywać zgromadzone dowody bezpośrednio do organów samorządu lekarskiego (Rzeczników Odpowiedzialności Zawodowej).
Informacje te będą mogły stanowić podstawę do wszczęcia postępowań dyscyplinarnych oraz spraw o cofnięcie uprawnień do wystawiania zaświadczeń lekarskich. To jasny sygnał dla lekarzy: każda decyzja o wystawieniu „opieki” musi mieć twarde oparcie w stanie faktycznym.
Centralizacja odwołań
Kluczowa zmiana proceduralna dotyczy trybu odwoławczego dla lekarzy. Jeśli ZUS zdecyduje o cofnięciu medykowi upoważnienia do wystawiania zwolnień, ścieżka odwoławcza zostanie „zamknięta” wewnątrz struktury Zakładu. W przeszłości było odwołanie do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a od 27 stycznia 2026 roku wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy rozpatrywany bedzie przez Prezesa ZUS.
Centralizacja ta ma na celu skrócenie postępowań, ale jednocześnie ogranicza udział czynnika zewnętrznego (resortu) w procesie weryfikacji decyzji organu rentowego.
Co się zmienia?
Dla kancelarii prawnych i działów kadr nowelizacja oznacza konieczność aktualizacji procedur wewnętrznych. Pracownicy muszą zostać uświadomieni, że kontrola L4 może teraz zapukać do ich drzwi nawet wtedy, gdy opiekują się chorym dzieckiem czy seniorem. Każda nieprawidłowość może skutkować utratą zasiłku opiekuńczego oraz odpowiedzialnością pracowniczą.
Robert Bagiński
