SPADKI

Czy można wyłączyć z masy upadłości przedmiot zapisu, na wniosek zapisobiercy ?

Jeżeli do masy upadłości wchodzi spadek nabyty przez upadłego jako spadkobiercę ustawowego lub testamentowego, a jednocześnie na podstawie art. 968 § 1 kodeksu cywilnego spadkodawca przez rozrządzenie testamentowe zobowiązał upadłego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby (zapis), osoba ta nie może skutecznie dochodzić wyłączenia z masy upadłości przedmiotu zapisu. Sam zapis nie wywołuje skutków rozporządzających, tzn. nie przenosi na zapisobiercę prawa własności przedmiotu zapisu nawet, gdy przedmiot zapisu jest rzeczą oznaczoną co do tożsamości. Zapisobierca ma jedynie roszczenie o przeniesienie własności przedmiotu zapisu (zgodnie z art. 970 Kodeksu cywilnego „zapisobierca może żądać wykonania zapisu”). Roszczenie zapisobiercy może być realizowane w drodze umowy przenoszącej własność przedmiotu zapisu pomiędzy zapisobiercą a spadkobiercą, bądź w drodze wyroku sądu wydanego na podstawie art. 64 kodeksu cywilnego.
Jeżeli przed dniem ogłoszenia upadłości spadkobiercy nie nastąpi przeniesienie własności przedmiotu zapisu na zapisobiercę, jego roszczenie z chwilą ogłoszenia upadłości ulegnie przekształceniu w wierzytelność pieniężną na podstawie art. 91 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze; Dz. U. Nr 60 poz. 535.

Jak odwołać lub zmienić tetament ?

Spadkodawca może w każdej chwili odwołać zarówno cały testament, jak i jego poszczególne postanowienia. Wynika to z zasady swobody testowania. Spadkodawca  może sporządzić testament, może zaniechać dokonania takiej czynności, może również dokonane już rozrządzenie testamentowe uchylić lub zmienić w całości lub w części. Odwołać testament może tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych w chwili odwołania testamentu art. 944 § 1 kc. Odwołanie testamentu może nastąpić tylko przez spadkodawcę osobiście. Odwołanie testamentu może nastąpić w sposób wyraźny lub dorozumiany. Z punktu widzenia praktyki notarialnej znaczenie ma pierwszy sposób odwołania testamentu. Wyraźne odwołanie testamentu następuje wówczas, gdy w nowym testamencie zawarte jest oświadczenie, że spadkodawca odwołuje poprzedni  testament.

W testamencie odwołującym poprzedni  testament może być zawarte tylko oświadczenie o odwołaniu testamentu  wówczas w razie śmierci spadkodawcy następowałoby dziedziczenie ustawowe. W testamencie odwołującym może być zawarte ponadto inne rozrządzenie spadkodawcy . W takim wypadku, w razie śmierci spadkodawcy, miałoby miejsce dziedziczenie według rozrządzenia zawartego w nowym testamencie.

Odwołaniu podlega każdy testament bez względu na to, w jakiej formie został sporządzony. Forma odwołania testamentu nie jest również uzależniona od tego, w jakiej formie był sporządzony testament, który podlega odwołaniu.

Według uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 czerwca 2003 r. III CZP 14/2003 (OSNC 2004/7-8 poz. 106): „Przewidziany w art. 646 kpc obowiązek złożenia testamentu w sądzie spadku dotyczy również notariusza i obejmuje każdy testament, także testament odwołany”.

Odwołanie testamentu może nastąpić także przez sporządzenie nowego z datą późniejszą albo w ten sposób, że spadkodawca w zamiarze odwołania testament zniszczy lub pozbawi go cech od których zależy jego ważnośc.

 

Kto jest uprawniony do dziedziczenia ustawowego?

W dniu 28 czerwca 2009 r. został poszerzony krąg osób uprawnionych do dziedziczenia. Nastąpiło to w wyniku nowelizacji Kodeksu cywilnego dotyczącego prawa spadkowego.
Nowelizacja kodeksu cywilnego ma zastosowanie do spadków otwartych po dacie wejścia w życie zmian tj. gdy śmierć spadkodawcy nastąpiła po 28 czerwca 2009 r. To oznacza, że decydująca jest chwila otwarcia spadku, tj. chwila śmierci spadkodawcy. Nowe przepisy dotyczące zasad dziedziczenia ustawowego zastosowanie znajdą do osób, które zmarły nie pozostawiając testamentu po wejściu w życie zmian przepisów.

Kodeks cywilny obecnie przewiduje następujące grupy spadkobierców:

I grupa: małżonek spadkodawcy, zstępni spadkodawcy (dzieci, wnuki itd.)

W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek. Dziedziczą oni w częściach równych, jednak część przypadającą małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Reguła tą stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych (a więc wnuków itd.)

II grupa: małżonek spadkobiercy, rodzice spadkobiercy

W braku zstępnych spadkobiercy (dzieci, wnuków itd.) do spadku powołani są małżonek spadkodawcy i rodzice spadkodawcy. Udział spadkowy każdego z rodziców, które dziedziczy w zbiegu z małżonkiem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą całości spadku. Jeżeli ojcostwo rodzica nie zostało ustalone, udział spadkowy matki spadkodawcy, dziedziczącej w zbiegu z jego małżonkiem, wynosi połowę spadku. Zmiana polega na wyłączeniu z drugiej kategorii rodzeństwa spadkodawcy.

Pozostałe grupy spadkobierców ustawowych tworzą:

III grupa: w przypadku braku zstępnych i małżonka cały spadek przypada w częściach równych rodzicom spadkodawcy

IV grupa: gdy jedno z rodziców nie dożyje otwarcia spadku wówczas jego udział spadkowy przypada rodzeństwu spadkodawcy w częściach równych.

V grupa: dziadkowie spadkodawcy dziedziczą wówczas gdy bark jest zstępnych, małżonka, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa. Ich udziały w spadku są równe. Natomiast jeśli któreś z dziadków nie dożyło otwarcia spadku , udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego zstępnym.

VI grupa: w braku małzonka spadkodawcy i krewnych, spadek przypada w częściach równych pasierbom Tym dzieciom małżonka spadkodawcy, których zdane z rodziców nie dożyło otwarcia spadku.. Pasierb zostaje wyłączony z kręgu spadkobierców gdy ma on swojego naturalnego rodzica.

VII grupa: gmina lub Skarb Państwa dziedziczą dopiero gdy nie ma żadnego krewnego, o którym mowa wyżej. Wówczas spadek przypada gminie ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy. Gdy jednak ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy nie da się ustalić lub mieszkał za granicą wówczas spadek przypada Skarbowi Państwa.

 

Komu, kiedy i w jakiej wysokości przysługuje zachowek?

Przepisy regulujące instytucje zachowku zawart są w kodksie cywilnym w artykułach od 991 do 1011.

Komu?

Prawo do zachowku przysługuje zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy.

  • Przez zstępnych należy tu rozumieć dzieci spadkodawcy, a w wypadku gdy ci nie żyją ich dzieci, czyli wnuki spadkodawcy.
  • Rodzicom zachowek przysługuje tylko wówczas jeżeli, w związku z bezpotomną śmierci spadkodawcy byli by powołani do spadku z ustawy.
  • Zachowek nie przysługuje wydziedziczonym, uprawnionym któzy spadek odrzucili, uprwawnionym uznanym przez sąd za niegodnych, a także tym którzy w umowie ze spadkodawcą, zawartej w formie aktu notarialnego zrzekli się dziedziczenia. Co istotne w przypadku zrzeczenia się dziedziczenia, prawo do zachowku nie przysługuje również zstępnym zrzekającego się.

Kiedy?

Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu.

W jakiej wysokości przysługuje zachowek?

Zasadniczo uprawnionym przysługuje prawo do zachowku w wysokości połowy wartości spadku jaki otrzymali by w drodze dziedziczenia ustawowego. Jeżeli natomiast uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępnym uprawnionym jest małoletni wówczas przysługuje mu dwie trzecie wartości udziału spadkowego. Przy obliczaniu wysokości zachowku należy również zwrócić uwagę na darowizny dokonane przed śmiercią spadkodawcy, a także na zapisy i polecenia. Jest to istotne ze względu na fakt, iż mogą się one zaliczać na poczet zachowku, pokrywać go, bądź ulec pomniejszeniu na rzecz innych uprawnionych.

Sławomir Jagiełło

 

Jak dziedziczone są środki zgromadzone w Otwartych Funduszach Emerytalnych (OFE)?

Środki zgromadzone na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym w przypadku śmierci Członka Funduszu podlegają dziedziczeniu.
Zasady wypłaty środków z OFE w zawarte są w ustawie z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych.

     Zgodnie z art. 131 powyższej ustawy jeżeli w chwili śmierci członek otwartego funduszu pozostawał w związku małżeńskim, fundusz dokonuje wypłaty transferowej połowy środków zgromadzonych na rachunku zmarłego na rachunek jego małżonka w otwartym funduszu, w zakresie, w jakim środki te stanowiły przedmiot małżeńskiej wspólności majątkowej. Jak z tego wynika w przypadku wspólności majątkowej będzie to połowa środków.

     Wypłata transferowa jest dokonywana w ostatnim dniu roboczym lutego, maja, sierpnia lub listopada. Kwota tej wypłaty ustalana jest w piątym dniu roboczym przed dniem tej wypłaty. Wypłaty niemożna dokonać jednak wcześniej niż w terminie jednego miesiąca, po przedstawieniu przez małżonka zmarłego odpisu aktu zgonu, odpisu aktu małżeństwa oraz pisemnego oświadczenia stwierdzającego, czy do chwili śmierci członka funduszu nie zaszły żadne zmiany w stosunku do treści oświadczenia o ustroju majątkowym małżeńskim.

     Środki zgromadzone na rachunku zmarłego członka otwartego funduszu emerytalnego, które nie zostaną wykorzystane zgodnie z art. 131, przekazywane są osobom wskazanym przez zmarłego. Zgodnie z art. 82 ustawy  zawierając umowę z otwartym funduszem, osoba występująca z wnioskiem o przyjęcie do funduszu może wskazać imiennie jedną lub więcej osób fizycznych, na których rzecz ma nastąpić, po jej śmierci, wypłata środków niewykorzystanych. W razie nie wskazania osoby uposażonej niewykorzystane środki wchodzą w skład spadku i podlegają dziedziczeniu na zasadach ogólnych.

Informujemy, iż zgodnie z przepisem art. 25 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jednolity: Dz. U. 2006 r. Nr 90 poz. 631), rozpowszechnianie materiałów publikowanych w niniejszym serwisie jest zabronione.